Odyolojik Ölçüm Yöntemleri ve Uygulama Alanları

Odyolojik değerlendirme, işitme sisteminin farklı bölümlerinin ne düzeyde çalıştığını sayısal verilerle ortaya koyan ölçüm grubudur. Bu ölçümler bir KBB uzmanının isteğiyle başlatılır, odyolog veya odyometrist tarafından uygulanır. Bulgular işitme kaybının derecesini gösterir; koklear implant ya da işitme cihazı gibi seçeneklerin planlanması da bu verilere dayanır.

Kimler için uygulanır?

• Belirti yaşayanlar: Söyleneni kavramakta zorlanan, çevresel sesleri kaçıran, televizyonu ev içindeki diğer kişilere göre daha yüksek açan ya da topluluk içinde sohbeti izleyemeyen kişiler. Bu işaretler görüldüğünde ilk durak KBB uzmanıdır.
• İşe giriş muayenesi: Çalışma ortamının niteliği nedeniyle işitme durumunun belgelenmesi istenen kişiler.
• Yenidoğanlar: Doğuştan kayıpların erken saptanması amacıyla taranan bebekler.

Ölçüm sonuçları neyi ayırt eder?

Bulgular, kaybın doğumla mı geldiğini, yaşlanmayla mı geliştiğini yoksa gürültü kaynaklı mı olduğunu ayırt etmeye yarar. Travmalar dışında işitme kaybı çoğu kez bir hastalığa bağlı gelişir; sınıflamada kayıplar nedeni saptanabilen ve aniden başlayan olmak üzere ikiye ayrılır. Kaynağın bulunması, kişinin işitmesini uzun vadede sağlıklı kullanabilmesi için gereklidir. Doğuştan olanlar dışındaki kayıplarla ilişkilendirilen başlıca durumlar Meniere hastalığı, kulak iltihabı, tümörler, vertigo, gürültüye maruziyet, kulak kiri, çınlama ve kafaya ya da kulağa alınan darbelerdir.

Yenidoğan taramasının yeri

Doğuştan işitme kaybı, yenidoğan taramasıyla erken dönemde belirlenebilir. Kayıp ne kadar erken saptanırsa rehabilitasyona o kadar erken geçilir ve bebeğin konuşma gelişimi normale yakın bir seyir izleyebilir. KBB uzmanı ile odyoloğun ortaklaşa yürüttüğü bu taramanın ihmal edilmemesi gerekir.

Ölçüm koşulları

Tüm ölçümler, dış ortamdan yalıtılmış sessiz bir odada gerçekleştirilir. Değişik frekanslardaki sesler karşısında alınan yanıtlar, havadan ve kemikten iletim değerleri bir arada incelenerek yorumlanır. Tek bir test çoğu zaman yeterli olmaz; kaybın kaynağı ve büyüklüğü için birkaç yöntem birleştirilir.

Kişinin yanıtına dayanan testler

• Saf ses odyometrisi: Sessiz kabinde oturan kişiye her kulak için ayrı olarak, frekansı ve şiddeti değişen saf tonlar dinletilir. Kişi sesi algıladığı anda elindeki butona basar. Sonuçta hava ve kemik yolu eşikleri ortaya çıkar.
• Konuşma odyometrisi: Uyaran olarak saf ton yerine insan sesi kullanılır ve kulağın temel işlevlerini yerine getirip getirmediği sınanır. Kişiden işittiği sözcükleri yinelemesi istenir; çeşitli ses seviyelerindeki doğru yineleme oranı, duyma ve anlama yüzdesini verir.

Prob ile yapılan ölçümler

• Timpanometri: Dış kulak yoluna yerleştirilen bir uç ile basınç uygulanır ve orta kulaktaki basınç kaydedilir. Uygulaması kolay olduğundan bebeklerde de kullanılabilir.
• Otoakustik emisyon (OAE): İç kulaktaki tüy hücreleri akustik sinyaller üretir; bu sinyaller kulağa yerleştirilen bir probla ölçülür. Kişinin yanıt vermesi gerekmediğinden objektif bir yöntem sayılır ve yenidoğan taramasında tercih edilir. Ölçüm için sessiz bir ortam şarttır.

Elektrotla yapılan ölçümler

• ABR: Kafaya elektrotlar yerleştirilir ve akustik uyaranlar verilir; böylece işitme sinirleri ile beyin sapındaki işitsel yolların işlevi değerlendirilir. Kişi bu sırada uyur durumda ya da sakin olmalıdır.
• BERA (beyin sapı odyometrisi): Uyku hâlinde uygulanır ve beyin sapı ile iç kulak arasındaki iletimi ölçer.
• Elektrokokleografi (ECoG): Kulak zarı üzerine konan elektrot, sesle uyarılan iç kulağın ürettiği elektriksel aktiviteyi kaydeder. Bulgular, temel odyolojik testlerin sonuçlarıyla beraber ele alınır.

Denge ölçümü

VNG: Kızılötesi kamera taşıyan bir gözlük takılır; görsel uyarılar verilirken ya da pozisyon değiştirilirken gözde oluşan hareketler kaydedilir. İç kulağın denge fonksiyonu ayrıntılı incelenmek istendiğinde bu teste başvurulur.